Weerbaren-column: “Meters maken”

Interview tussen Jonas Martens en Mert Kösedağ (student Watermanagement).

Wat komt er uit de koker van jonge wereldburgers die zijn opgegroeid met de acute dreiging van klimaatverandering? Jonas Martens is creatief en duurzaam ondernemer en nauw betrokken bij Rotterdams WeerWoord. Jonas geeft les over stedelijke klimaatadaptatie bij de opleiding Watermanagement op de Hogeschool Rotterdam. Daar ziet hij dat klimaatverandering de volgende generatie flink bezig houdt. De oplossingsgerichte ideeën waar zij mee komen, blijven verbazen en verrassen.

Een jonge denker met grote vragen

Mert zit in Italië als ik met hem videobel, aan zijn kleding te zien is het ook daar al fris. Hij ziet er sjiek uit, net als het hotel waarvan ik op de achtergrond een glimps meekrijg. Het goudgekrulde plafond vormt een mooi plaatje met zijn goed gevouwen sjaal en grijze wollen jas. Hij zit in de lobby van het hotel, maar ik zie hem zo al voor me in de Tweede Kamer. 

Mert is goedgemutst en intrinsiek gedreven, precies zoals ik hem herinner uit de periode dat ik hem regelmatig lesgaf. Hij was altijd bezig zichzelf te verbeteren en te laten zien wat hij in huis had. Ook tijdens zijn afstuderen zocht hij bewust naar een onderwerp waarmee hij écht iets kon betekenen.

Mert besloot een bijzonder lastige vraag te onderzoeken: welk verlies is nog acceptabel, wetende dat we uiteindelijk allemaal verliezen als we niet heel snel lange termijn keuzes maken? Samen met Rijkswaterstaat maakte hij een kosten-batenanalyse voor het sluiten van onze stormvloedkeringen. 

Het water staat ons allemaal aan de lippen

Want inderdaad, onze stormvloedkeringen moeten vaker dicht. Als het hard stormt in combinatie met springtij staat het water tot aan de plinten in de buitendijkse gebieden van Rotterdam: de gebieden die zich vóór de dijken bevinden, en niet veilig erachter. Daar wonen zo’n 50.000 mensen en hun woningen kunnen veel schade oplopen bij een overstroming. Daarom sluiten we de Maeslantkering, de grote mechanische deur die alle golfslag vanuit de westkust keert, als de waterstand zo’n 3 meter hoger is dan normaal. 

Gelukkig is alle schade aan gebouwen en de industrie in ons achterland goed te voorkomen dankzij die grote deuren. Maar er is een keerzijde: als de deuren dicht zijn, kost dat de havenondernemers, scheepvaart en rederijen klauwen met geld. Zij maken elke dag gebruik van de riviermonding, weer of geen weer. Als de Maeslantkering dicht zit, ligt alles stil. In dat geval betaalt de industrie de prijs, maar dat kan natuurlijk ook andersom. 

“Nu komt het Jonas”, zegt Mert, “door klimaatverandering en de zeespiegelstijging gaat dit steeds vaker voorkomen, en wordt die grens van 3 meter steeds vaker bereikt waardoor de kering steeds vaker moet sluiten.” Aan het einde van deze eeuw moet onze grote beweegbare dijk zo’n vijf keer per jaar gesloten worden. Nu is dat één keer per 18 jaar.

Eén keer sluiten kost de industrie al gauw zo’n 10 miljoen euro. Maar wanneer we een keer de deur niet dicht zouden doen, is de schade in de buitendijkse gebieden tussen de 100 en 500 miljoen euro, bij zeldzaam extreem weer wordt dat mogelijk zelfs meer. Reken maar uit. Wie beslist? Er is alleen een kleine maar: niets is buitendijks verzekerd. 

Onverzekerde schade

Mert rekent me voor dat wanneer we een halve meter extra waterstijging toelaten en de kering pas sluit bij 3,5 meter, dan hoeft de kering rond 2100 maar eens in de drie jaar dicht. Dat zou miljoenen euro’s aan kosten schelen. Volgens de uitgebreide schademodellen in zijn afstudeeronderzoek gaat dit voor een groot deel goed en scheert de waterspiegel precies langs de grootste delen van de Rotterdamse kade, maar de onverzekerde economische schade zal in het buitendijks gebied met zo’n 30% toenemen. 

Het water blijft stijgen

Er zit veel druk op nu al de juiste keuzes maken voor de lange termijn, Mert en ik voelen dat allebei heel sterk. De modellen van het KNMI en IPCC zeggen namelijk heel duidelijk: ook na 2100 stopt de zeespiegel niet met stijgen: “De modellen laten zien dat het wel 5 tot 15 meter kan stijgen in het jaar 2300.” Het zou dus slim zijn om te gaan voorsorteren op wat onvermijdelijk is: “In 2040 zal de Maeslantkering al één keer per jaar moeten gaan sluiten”. 

Als we ons buitendijks gebied blijvend willen beschermen, moet de Maeslantkering op een gegeven moment permanent dicht. “Dat heeft serieuze gevolgen”, zegt Mert, “en je wil niet dat die beslissing pas gemaakt wordt als het een strijd wordt onder grote tijdsdruk tussen de haven en buitendijks gebied.” Mert vertelt me dat de kering is ontworpen om ongeveer twintig keer dicht en open te gaan in zijn totale levensduur, en voegt toe: “We moeten dus rond 2030 echt beslissen hoe we verder gaan.” Kunnen we bijvoorbeeld woningen buitendijks blijven bouwen, en onder welke voorwaarden?

Het lijkt een onmogelijke keuze, maar ik ben blij dat Mert het een stap meer inzichtelijk heeft gemaakt met zijn confronterende en belangrijke onderzoek. Ik hoop voor Rotterdammers en voor Nederland dat Mert op een plek terechtkomt waar hij met dit onderzoek meters kan gaan maken. Want het blijft knagen: gaan we ooit echt richting kiezen? Of wordt er op een dag voor ons gekozen?

Rotterdam, onze stad aan het water. 

Lees ook het volledige afstudeerverslag van Mert.

Jonas Martens (j.r.j.martens@hr.nl) geeft les over stedelijke klimaatadaptatie bij de opleiding Watermanagement op de Hogeschool Rotterdam. Daar ziet hij dat klimaatverandering de toekomstige generatie flink bezig houdt. De oplossingsgerichte ideeën waar zij mee komen, blijven verbazen en verrassen. Elke maand schrijft hij in zijn column ‘Weerbaren’ over sterke concepten en inspirerende verhalen uit zijn klas.