‘Veranderen begint met samen dromen over de toekomst’
Overzicht
  • vandaag

‘Veranderen begint met samen dromen over de toekomst’

Hoe laat je bewoners warmlopen voor meer groen en blauw in de wijk? In ieder geval door hun nieuwsgierigheid op te wekken met verbeeldingskracht, weet kunstenaar en ondernemer Ruud Reutelingsperger. Sinds twee jaar stort hij zich op de klimaatadaptatie en verduurzaming van zijn gekoesterde Middelland.

‘Ik weet nog goed hoe we een tijdje terug met een mannetje of 20 zaten te brainstormen over het opvangen van regenwater in onze wijk. Een bewoner opperde dat hij een regenton wilde plaatsen. Na bijval van anderen, reageerde ik: “Waarom 1 of 10 regentonnen en niet veel meer, 1000 bijvoorbeeld? Stel je eens voor hoe je hier rondfietst met allemaal vrolijke tonnen om je heen?” Je zag het enthousiasme groeien, en de wil om er werk van te maken. Op zulke momenten doe ik wat ik als kunstenaar gewend ben te doen: ik teken er plaatjes bij, maak visoenen beeldend en dan gaan veranderingen leven, is mijn ervaring. Ook nu gebeurde dat en zo werd het 1000regentonnenproject in onze wijk geboren.’

Meenemen

‘Om bij te dragen aan stedelijke ontwikkeling, heb ik 20 jaar geleden in de Volmarijnstraat met een aantal anderen het kunstenaarscollectief Observatorium opgericht. Over de hele wereld deden we projecten op de grens van kunst en architectuur. Tot ik dacht: hier voor mijn neus in Middelland is er ook genoeg aan het veranderen, hoe kan ik daarin ondersteunen? Ik bezocht een bewonersavond over rioleringsplannen en zag gebeuren wat er vaak gebeurt bij vernieuwing: partijen die tegenover elkaar staan omdat ze elkaars verhaal niet kennen of begrijpen; hoe kan dat toch anders? Hoe kun je gemeente en burgers met elkaar verbinden? Veranderen begint met samen dromen over de toekomst en daar weet ik als kunstenaar wel raad mee: ik kan een inspirerend verhaal vertellen waar mensen zich aan optrekken en dat koppelen aan het verhaal van anderen, zodat het voor meerdere partijen gaat leven. Voor ik het wist, raakte ik met huid en haar betrokken bij Mooi, Mooier, Middelland. Vooral de doelen klimaatadaptatie, energietransitie en schone lucht voor iedereen zijn op dit moment – samen met Nienke Bouwhuis, medeprojectleider Duurzaam Middelland – mijn pakkie-an.’

‘Ik doe ik wat ik als kunstenaar gewend ben te doen: ik teken er plaatjes bij, maak visoenen beeldend en dan gaan veranderingen leven’

Betrokken bewoners

‘Middelland is een unieke stadswijk met statige lanen, drukke winkelstraten en gerenoveerde delen, waar de rijkste en armste Rotterdammers samenwonen. Van kraker ben ik er opgeklommen tot eigenaar van een prachtpand aan de Heemraadssingel. Dat kán in deze buurt, zo’n hele wooncarrière beleven. Wat de wijk ook bijzonder maakt, is het actieve netwerk van bewoners. Om die betrokkenheid te voeden, gaf Aboutaleb ons in 2014 een zak met geld en zei: “Bepalen jullie als bewoners de koers en organiseer de verbeteringen, samen met de gemeente en wijkpartners”. Dat is het co-creatietraject Mooi, Mooier, Middelland geworden.

Ruud maakte voor WeerWoorden & Daden, de nieuwsbrief van Rotterdams WeerWoord, deze impressie van zijn minst favoriete weer in de stad: extreme hitte.

Bomvol ambitie

‘Sindsdien zijn er binnen Mooi, Mooier, Middelland veel verschillende burgerinitiatieven op touw gezet. Bomvol ambitie zitten alle betrokkenen, en vergroenen en verblauwen vormt daar een belangrijk onderdeel van. Middelland wil de meest groene wijk van Nederland worden, of minstens van Rotterdam. Dat gebeurt stap voor stap, hoor; ik zie het echt als een proces van jaren. De duizend regentonnen in de straten zijn een voorbeeld, net als de oprichting van een zonne-energie coöperatie en de ontwikkeling van het Oostervantplein tot Oostervantplantsoen waar we aan de slag gaan met groene daken waarop je – onder andere – groente kunt verbouwen, energie kunt opwekken en regenwater kunt opvangen.’

‘Middelland wil de meest groene wijk van Nederland worden, of minstens van Rotterdam.’

Geen los zand

‘Waar we erg naar streven is om alle inspanningen duurzaam te maken. Hoe zorg je ervoor dat de spontane acties niet op los zand berusten en doodbloeden? Net als bij de regentonnen, bijvoorbeeld: daar nemen we de tijd voor. We plaatsen er nu zo’n tien per week en schenken aandacht aan hoe we met elkaar het onderhoud regelen. Daarmee bedoel ik niet alleen het praktische gedeelte, maar ook: hoe laat je het project groeien, hoe zorg je ervoor dat anderen weten wat er gebeurt en geef je hen de kans om ook mee te doen? Dat lukt onder andere met het zichtbaar maken van kennis en het delen van verhalen; van mond tot mond én digitaal, bijvoorbeeld via lichtkranten bij de supermarkten en een website die we nu aan het optuigen zijn, onder de noemer: de Atlas van Middelland.’

Voorbij vrijwilligers

‘Om uit de pilot- en experimenteerfase te komen, kijkt Middelland ook voorbij vrijwilligerswerk. Daarom zijn er nu ook buurtbewoners die heel transparant en volgens maatschappelijke tarieven betaald worden voor hun inzet, wat de waardering voor hun expertise en hun gevoel van verantwoordelijkheid vergroot. En we zijn bezig om een zogenaamd wijkbedrijf op te richten, waarmee we een nog duidelijker aanspreekpunt vormen voor de gemeente. Dat is echt nieuw terrein, dus we weten nog niet precies hoe we dat exact vorm gaan geven. Daar wordt aan gewerkt.’

Op tijd

‘Dat we ons steeds meer organiseren en anderen meenemen in ons verhaal, heeft ook als winst dat de gemeente ons in een vroeg stadium weet te vinden bij verbeterplannen. Zo zijn we nu nauw betrokken bij de herinrichting van de Claes de Vrieselaan; we zitten in het planteam, voeren gesprekken in de wijk over zorgen en wensen op sociaal-maatschappelijk en klimaatadaptief terrein, die we daarna aan de wethouder voorleggen. Mooi toch, dat we zo op tijd aangehaakt zijn? Zo maken we nog meer kans dat we een betere omgeving met elkaar creëren en, ook op de lange duur, met veel plezier in onze wijk kunnen wonen.’

Tekst: Teus Lebbing