Klimaatverandering treft niet iedereen gelijk: wat Rotterdam kan leren van Amsterdam

Klimaatrechtvaardig Rotterdam, 19 januari 2026

We kunnen niet anders dan toegeven dat Amsterdam het goede voorbeeld geeft. In opdracht van wethouder Melanie van der Horst (verantwoordelijk voor de portefeuilles: Verkeer, Vervoer, en Luchtkwaliteit (exclusief varen), Openbare ruimte en Groen (exclusief Artis), Water en Aanpak Noord) onderzocht gemeente Amsterdam wat klimaatverandering betekent voor de bestaanszekerheid van haar bewoners. De conclusie? Niet iedereen wordt op dezelfde manier geraakt. Sommige groepen en buurten krijgen het zwaarder te verduren dan andere. Die inzichten hebben geleid tot de Knelpuntenaanpak Klimaatadaptatie , waarbij veertien risicogebieden in de stad extra aandacht krijgen. Het principe: bewust ongelijk investeren om gelijke kansen te creëren.

Klimaat vergroot ongelijkheid

Klimaateffecten treffen bewoners ongelijk. Binnen één stad bestaan grote verschillen in de mate waarin buurten en bewoners door hitte, wateroverlast en luchtvervuiling worden beïnvloed. Deze ongelijkheid in klimaatkwetsbaarheid tast niet alleen het welzijn aan, maar ook de bestaanszekerheid van burgers.
Tijdens hittegolven lopen bewoners van slecht geïsoleerde woningen hogere energiekosten op, omdat zij meer moeten koelen om hun huis leefbaar te houden. Voor mensen met een laag inkomen drukken deze stijgende woonlasten zwaar op hun bestaanszekerheid. Onderzoeken zoals “Gezondheidseffecten van klimaatverandering” (RIVM, 2023) en “Personen in armoede, het recht op gezondheidszorg en klimaatverandering” (Delodder, et al., 2024) bevestigen dit patroon.

Wat is bestaanszekerheid eigenlijk?

Bestaanszekerheid gaat verder dan alleen inkomen. Het omvat alle essentiële voorwaarden om volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving: een voldoende en stabiel inkomen, toegang tot betaalbaar wonen, goed onderwijs, zorg, werk en sociale veiligheid. Wanneer één of meerdere van deze elementen onder druk staan, ontstaat er een gebrek aan bestaanszekerheid.

De zorg voor bestaanszekerheid is geen beleidskeuze maar een grondwettelijke verplichting, vastgelegd in Artikel 20 van de Grondwet. Dit artikel verplicht de overheid tot het bevorderen van bestaanszekerheid en welvaart. Naar aanleiding van een motie van Pieter Omtzigt werd in 2023 de Commissie Sociaal Minimum (CSM) ingesteld om normen voor bestaanszekerheid vast te leggen. Volgens de commissie betekent bestaanszekerheid dat burgers in staat zijn tot het voorzien in elementaire levensbehoeften zoals voeding, water en energie, maatschappelijke participatie via werk en sociale activiteiten, en het aanleggen van buffers voor onverwachte situaties zoals prijsstijgingen en crises.

Stapeling van problemen

Voor veel Rotterdammers in kwetsbare situaties is het versterken van hun bestaanszekerheid een noodzakelijke stap richting zelfredzaamheid en sociale participatie, en daarmee ook richting weerbaarheid tegen weerextremen. Klimaateffecten kunnen deze kwetsbaarheid verergeren en nieuwe kwetsbare groepen creëren. Zonder gerichte inzet kan klimaatbeleid onbedoeld bestaande sociale ongelijkheden versterken.

Het Amsterdamse onderzoek maakt deze stapeling van problemen helder. Kwetsbare kinderen zitten vaker in een te warme woning én een te warm klaslokaal. Dat leidt tot minder concentratie en achterblijvende schoolprestaties. Hetzelfde geldt voor docenten die in oververhitte scholen moeten werken. De gevolgen van klimaatverandering stapelen zich op.

Lessen uit Amsterdam

De afdeling Strategie van de gemeente Amsterdam deelt waardevolle lessen. Het is essentieel om vanuit een sociaal perspectief te onderzoeken waar klimaatverandering het leven van bewoners raakt. Samenwerking met collega’s die werken aan inkomen, onderwijs, eenzaamheid en andere aspecten van bestaanszekerheid is cruciaal, net als het benoemen van de spanning tussen korte- en langetermijnuitdagingen.

Het samenbrengen van verschillende disciplines helpt om knelpunten en wederzijds begrip zichtbaar te maken. Ook is het belangrijk de impact van klimaatverandering concreet te maken vanuit het perspectief van bewoners, zodat de stapeling van gevolgen duidelijk wordt.

Rotterdam aan zet

Ook in Rotterdam moeten we ons bewust zijn van deze ongelijkheid in klimaatkwetsbaarheid. Hoe kunnen we voorkomen dat klimaatverandering de bestaanszekerheid van mensen onder druk zet? Welke domeinen en thema’s in de stad worden hierdoor geraakt?

Met het Water- en Klimaatadaptatieprogramma (WKP) zet Rotterdam een belangrijke stap naar een stad die beter bestand is tegen klimaatverandering. Samen met inwoners en partners werken we aan een veiligere, groenere en prettigere leefomgeving, met maatregelen zoals groene daken, koele pleinen en het slim opvangen van regenwater.

Het WKP vormt ook een startpunt om bewust om te gaan met verschillen in klimaatkwetsbaarheid binnen de stad. Amsterdam laat zien dat het mogelijk is om gericht te kijken naar wie het zwaarst wordt getroffen en hoe de gevolgen voor kwetsbare groepen kunnen worden beperkt. Rotterdam kan hierop voortbouwen door klimaatmaatregelen steeds vaker te combineren met sociale rechtvaardigheid. Zo wachten we niet af, maar zorgen we er nu al voor dat iedereen kan profiteren van een klimaatbestendige stad.

Wil je meedenken over hoe we in Rotterdam klimaatrechtvaardigheid beter kunnen meenemen in beleid en uitvoering? Zie jij groepen, buurten of situaties waar klimaatverandering extra hard raakt, maar nog te weinig aandacht krijgt? Deel je inzichten via klimaatrechtvaardig@rotterdam.nl of neem contact op via LinkedIn.